Laat ik beginnen met het slechte nieuws: 100% gifvrij is een utopie. Zelfs als je in een hutje op de hei woont, op zelf gesprokkeld hout kookt en je meubels met leem besmeerd, dan nog adem je vervuilde lucht in, drink je water met PFAS en eet je groenten met ‘restjes’ pesticiden. Wist je bovendien dat er in Europa alleen al meer dan 2.100 locaties zijn waar de PFAS-vervuiling de veilige grens ruimschoots overschrijdt?
Het goede nieuws: er zijn wél degelijk praktische stappen die je kunt nemen om je toxic body burden te verlagen. Dat is kort gezegd de hoeveelheid gifstoffen die je lichaam meedraagt. En ja, die stappen hebben echt aantoonbaar effect. In deze studie uit 2023 werd gekeken naar vrouwen die overstapten op shampoos, lotions, zepen en deodorants zónder hormoonverstorende stoffen en synthetische geurstoffen. Binnen 28 dagen zagen onderzoekers al dat bepaalde kankergenen minder actief werden. Sommige ongewenste cellulaire signalen – die geassocieerd worden met borstweefselveranderingen en ontsteking – werden “uitgezet”.
Maar we zijn in Europa toch goed beschermd?
Dat denken veel mensen, ja. En vergeleken met sommige andere plekken op de wereld – China bijvoorbeeld – lijkt het hier allemaal best netjes geregeld. En dat is ergens natuurlijk ook wel zo. Maar die gedachte geeft, wat mij betreft, vaak een vals gevoel van veiligheid.
Want ook in Europa leunen we nog steeds zwaar op zelfregulering door de industrie. De chemische wetgeving (REACH) klinkt behoorlijk streng, maar in de praktijk betekent het dat bedrijven pas echt in beweging komen als de druk hoog genoeg is. Vanuit zichzelf gaan ze zelden over tot het vervangen van schadelijke stoffen, zelfs als allang bekend is dat die stoffen kankerverwekkend, hormoonverstorend of nauwelijks afbreekbaar zijn.
De meeste toxische stoffen zijn dus gewoon nog op de markt. De echt gevaarlijke stoffen - die waarvan je denkt: hoe kan dit nog toegestaan zijn? - verdwijnen pas als er voldoende bewijs is dat de schade onmiskenbaar is. Met andere woorden: pas als het kwaad al is geschied.
En dan nog is het geen gelopen race. Het proces om een stof te verbieden is traag, kostbaar en legt de volledige bewijslast bij de lidstaten. Zij moeten aantonen dat een stof schadelijk is, dat de blootstelling reëel is, en dat er geen veiliger alternatief bestaat. Tegen de tijd dat dat dossier rond is, zitten we er allang mee in ons bloed, onze moedermelk en onze huisstof.
Kortom: nee, we zijn niet goed genoeg beschermd. De illusie dat het in Europa allemaal wel losloopt is precies dat: een illusie.
Een ‘gifvrij’ huis zonder stress
Met Less Toxic Please richt ik me op de stappen die we wél kunnen zetten. Realistisch, zonder paniek, maar wél met als doel om onze blootstelling aan nasty chemicaliën zoveel als mogelijk te verminderen.
Maar onthoud: Je hoeft niet rigoureus álles in één keer om te gooien. Je hoeft niet meteen je hele huis, badkamer en keukenkastje leeg te trekken en alles te vervangen. Tenzij je daar natuurlijk zin in hebt. Maar voor de meesten van ons is dat gewoon niet haalbaar. Niet praktisch, en vaak ook niet financieel realistisch. Ook in mijn huis staan nog genoeg spullen die eigenlijk om een less toxic alternatief vragen. Dingen waar ik simpelweg nog niet aan toe ben gekomen of die ik, eerlijk is eerlijk, gewoon nog niet wíl missen (zoals die synthetische jurkjes die iets te leuk zijn om weg te doen). Dus: adem in. En doe het stap voor stap.
Een slimme aanpak is om pas iets te vervangen als je er bijna doorheen bent. Dus: je tandpasta raakt op? Dan is dat hét moment om een betere keuze te maken. Niet eerder. Zo hou je het behapbaar, overzichtelijk en betaalbaar.
Stap voor stap naar een gifvrij huis
Als je er eenmaal een beetje induikt, valt het niet meer níet op. Overal in huis kom je producten tegen die less toxic zouden kunnen zijn. In je badkamerkastje. In je schoonmaakroutine. In je wasmiddel, je kaarsen, je lunchbox. De meeste mensen hebben geen idee hoeveel onzichtbare chemicaliën er dagelijks meedoen in hun huishouden, totdat je het wél ziet.
Wil je echt de diepte in, voorbij de basis, dan raad ik je aan om de Leef Less Toxic-cursus te volgen. Maar voor nu: een paar eenvoudige, haalbare stappen die je vandaag al kunt zetten voor een low tox huis:
- Stap over op verzorgings- en schoonmaakproducten zonder hormoonverstoorders, parfum of onnodige chemicaliën
- Gooi alle overbodig geparfumeerde producten (wasmiddelen, kaarsen, luchtverfrissers) de deur uit
- Zet je ramen open, en stof en stofzuig regelmatig: gifstoffen nestelen zich in huisstof
- Laat je schoenen bij de deur. Echt, het scheelt
- Drink alleen gefilterd water (ook voor koffie en thee)
- Vermijd plastic bij je eten: bewaar het in glas of RVS, en warm nooit eten op in plastic
- Beperk alcohol, je lever heeft het al druk genoeg
- Koop onbespoten waar het telt: begin met de ‘dirty dozen’ (de meest bespoten groente en fruit)
Product swaps voor een gifvrij huishouden
Wist je dat de lucht binnenshuis vaak een stuk slechter is dan buiten? En dat terwijl we inmiddels het overgrote deel van ons tijd binnen spenderen. De producten die je in huis hebt gehaald, zijn deels to blame voor de slechte luchtkwaliteit in je huis. Niet alleen de voor de hand liggende boosdoeners - zoals luchtverfrissers of schoonmaakmiddelen - maar ook meubels, textiel en keukenspullen dragen hun steentje bij aan wat eigenlijk een veilige plek zou moeten zijn: je thuis.
Hoewel er talloze producten zijn die je zou kunnen vervangen, noem ik hieronder alvast een paar die ik zelf als eerste zou swappen (als je budget het toelaat, natuurlijk!):
Matras: De meeste conventionele matrassen zijn een chemisch mengsel van schuim, lijm en synthetische hoezen. Ze geven jarenlang vluchtige stoffen af. Kies liever voor een matras van natuurlatex, wol of biologisch katoen.
Plastic keukenspullen: Spatels, maatbekers, snijplanken, voedselcontainers: vaak allemaal plastic (hallo microplastics!). En vaak ook: kapot, verkleurd of deels gesmolten. Vervang ze door hout, RVS of glas. Let bij houten spullen wel op dat ze niet gelijmd zijn met giftige lijm.
Tapijten van synthetische stoffen: Gemaakt van nylon, polyester of acryl, vaak gelijmd met formaldehydehoudende middelen. Ze trekken stof aan, ademen niet, en slijten tot microvezels die je inademt. Ga voor wollen of katoenen alternatieven, het liefst ongeverfd of plantaardig gekleurd.
Meubels: Nieuwe meubels zijn vaak samengesteld uit spaanplaat of MDF, vol formaldehyde en afgewerkt met coatings, lijmen of schuim die blijven uitstoten. Kijk of je tweedehands, massief houten meubels kunt vinden. Of kies voor nieuwe meubels zónder giftige lijmen, vlamvertragers of synthetische behandelingen.
Pannen: Vermijd anti-aanbakpannen. Bij verhitting kunnen deze pannen schadelijke dampen afgeven, zeker als de coating slijt. Kies liever voor gietijzer, glas of roestvrij staal.
Schoonmaakmiddelen: Veel commerciële schoonmaakmiddelen bevatten parfum, chloor, oplosmiddelen en conserveringsmiddelen die niet alleen op je oppervlakken achterblijven, maar ook in je lucht zweven. Ga liever voor natuurazijn, baking soda of voor kant-en-klare less toxic schoonmaakmiddelen.
Synthetische kleding: Polyester, nylon en acryl laten microvezels los, die via je huid of luchtwegen je lichaam kunnen binnendringen. Bovendien bevatten ze soms nasty chemicaliën, zoals BPA. Kies voor natuurlijke vezels zoals wol, linnen, biologisch katoen of hennep. Let op: ook ‘natuurlijk’ textiel kan zwaar chemisch behandeld zijn, dus check keurmerken en stel vragen.
Disclaimer (Do Your Own Research): Ik deel met alle liefde mijn ervaringen en kennis met je die ik heb opgedaan in mijn zoektocht naar een gifvrij leven. Tegelijkertijd wil ik wel benadrukken dat jij als enige verantwoordelijk bent voor jouw gezondheid (dat spreekt voor zich, toch?). De informatie die ik hier deel is bedoeld voor algemene educatieve doeleinden en is geen persoonlijk medisch advies. Iedereen is uniek, en wat voor de een werkt, werkt misschien niet voor de ander.